Mother Earth

Móðir Jörð er lykilverk í sögu módernískrar myndlistar á Íslandi. Verkið var málað í Kaupmannahöfn en þangað flutti Jón Stefánsson árið 1911. Málverkið minnir á íslenskt landslag og fjallið gæti jafnvel verið skírskotun í Heklu. Formgerð verksins bendir til þess að Jón hafi orðið fyrir sterkum áhrifum þegar hann var við nám í París en þangað fluttist hann árið 1908 og nam við skóla Henris Matisse. Þessar manneskjur – önnur standandi, hin liggjandi – minna örlítið á hinar nöktu mannverur Matisse frá fauvisma-tímabilinu, sem voru aftur undir áhrifum frá baðmyndum Cézannes. Ólíkt málverkum Matisse frá þessu tímabili samanstendur litapalletta Jóns þó alfarið af frumlitum. Hugmyndin um jörðina í líki móður þekkist um víða veröld. Í Grikklandi til forna var talað um Gaiu, gyðju frjósemi og fæðinga. Goðsagnafræðingurinn Joseph Campbell benti á að í mörgum menningarsamfélögum er gyðja jarðar einnig talin músa. Óvíst er hvort Jón hafði þetta í huga en staðreyndin er áhugaverð í ljósi þess að myndina mætti staðsetja í heimalandi hans. Opinmynnta manneskjan sem stendur til vinstri virðist ávarpa þá sem situr upp við dogg til hægri. Því má velta fyrir sér hvort hér sé um skírskotun í Biblíuna að ræða, ef til vill boðun Maríu. Þegar Matisse hætti að kenna árið 1911 fluttist Jón frá París til Kaupmannahafnar þar sem hann bjó til ársins 1924. Á öðrum áratug 20. aldar sýndu nokkrir ungir listamenn í Danmörku mannsmyndir sem höfnuðu natúralismanum með nýrri túlkun á minnum úr þjóðsögum, bókmenntum og ritningunni. Móður Jörð, sem skipar veigamikinn sess í sögu módernískrar listar á Íslandi, má einnig staðsetja í samhengi við þessa strauma frá Danmörku.   Mother Earth occupies an important place in the history of modernism in Iceland. It was painted in Copenhagen, where Jón Stefánsson moved in 1911, it is suggestive of an Icelandic landscape, the mountain a possible reference to the volcano Hekla. Formally, the composition may allude to strong influences Jón may have received when studying in Paris, where he moved in 1908 and then studied at the school of Henri Matisse. The figures – standing and in repose, respectively – loosely recall Matisse’s idylls, the nude figures from his Fauve period, which in turn were influenced by Cézanne’s bathers. However, unlike Matisse’s paintings from this period, Jón’s palette is distinctly composed of primary colors. The idea of Earth personified as a mother is universal. In ancient Greece there existed the concept of Gaia, goddess of fertility and birth. The mythologist Joseph Campbell noted that throughout many cultures the earth goddess also serves as a muse. Whether Jón had this in mind is not known, but it is intriguing to consider that the landscape is set in his motherland, Iceland. The standing figure with an open mouth on the left appears to be speaking to the reclining figure on the right. One is left wondering if this is a biblical reference, perhaps to the Annunciation. In 1911, when Matisse gave up teaching, Jón left Paris for Copenhagen, where he lived until 1924. In the 1910s several young artists in Denmark exhibited “figure compositions,” which may be seen as repudiating naturalism through their portrayal of mythical, literary and biblical themes. Mother Earth, which has an important place in the history of modernist art in Iceland, may also be placed in the context of this Danish trend.