Jóhannes Kjarval

Álfaborgin í Borgarfirði eystri varð Kjarval margsinnis að yrkisefni enda var hann þar þaulkunnugur en hann ólst upp hjá frænkum sínum að Geitafelli í Borgarfirði eystri. Stórbrotin náttúran með ljósgrýti í líparítfjöllunum sunnan megin og skriðurnar í snarbrattri hlíðinni norðantil mót mikilúðlegum Dyrfjöllunum hafa eflaust mótað sýn Jóhannesar á uppvaxtarárunum. Huldufólkið átti sinn sess í hjarta unga mannsins og í þessu málverki má sjá bláklæddar verur standa á bergsillum og ræða saman í rauðleitum hamrinum. Samkvæmt frásögnum var allt var svo fallegt og bjart í hýbýlum álfanna og borðin svignuðu undan krásum sem voru fjarri raunheimi fátæks bændafólks á Íslandi fram á tuttugustu öld. Kjarval tókst með einstæðum hætti að tvinna saman íslenska náttúru og þjóðsögur í málverkum þar sem margskonar verur og vættir gera sig gildandi. Segja má að með slíkum málverkum hafi hann unnið hug og hjörtu þjóðarinnar. RP

Texti á sýningunni Kjarval á Austurlandi / Kjarval in the East, Skaftfell listamiðstöð / Skaftfell Art Center, 17.6.-4.10. 2025: 
Ímyndunarafl Kjarvals nýtur sín ekki síst í fantasíukenndum verkum þar sem hann leitaði gjarnan í brunn alþýðutrúar og þjóðsagna sem hann heillaðist af ungur að árum. Á Austurlandi eru ótal kennileiti tengd slíkum sagnabrunni og þá ekki síst Álfaborgin í Bakkagerði í Borgarfirði eystri, þar sem Kjarval ólst upp. Í verkinu Álfaborg sjást bláklæddar verur, ein þeirra vængjuð, í rauðleitum hamraborgum sem minna ekki síður á erlend hof og hallir en landslag Austurlands – enda voru bústaðir huldufólks taldir bjartari og fegurri en heimkynni fátæks alþýðufólks á Íslandi. Myndmál verksins birtir táknheim þar sem saman tvinnast meðal annars náttúrureynsla listamannsins, hugarflug hans og kynni af andlegum málum og symbólisma.
Um þá nýju sýn á landið sem Kjarval opnaði Austfirðingum skrifaði Guðmundur G. Hagalín rithöfundur og ritstjóri á Seyðisfirði árið 1921: „Áður á tímum komu álfar og huldufólk í draumi til manna, leiddu þá á velli víða og fagra og um ýmiss undralönd. Stundum voru löndin hrikaleg gljúfur eða hamraborgir, þar sem ólgandi sjórinn hamaðist. Álfasögurnar eru dýrðardraumar þjóðanna. Vængjatök þeirra inn í þá heima, sem enginn sér, en allir finna, á stundum þrám sinna og vona. Einskonar griðastaður sálna þeirra. Hlutverk málara og annarra listamanna er að leiða oss inn í álfahallir hamranna, krystalsali vatnadísanna, inn í þá sali sem vér sjáum ekki nema vér höfum töfrasprotann eða kunnum töfraorðin –„Sesam, sesam“ þessara undrasala. Og sá listamaðurinn, sem lengst kemst inn í hina huldu sali, hann er æðstur öðlingur í ríki listarinnar. Þeir eru margir sem koma til vor, leiða oss upp í hlíðina, eða út að sænum. En oss bregður ekkert í brún. Vér sjáum alt eins og vér erum vanir að sjá það ­– engar álfa eða dísa-hallir. En svo kemur einn góðan veðurdag til vor maður, ef til vill ekki eins og fólk er flest – ef til vill eins og úr hömrum genginn. Og þessi maður býður oss fylgd sína. Og hvað skeður! Allir sjáum vér eitthvað nýtt. Máske gamalkunnu klettana með allt öðrum svip en áður … Kjarval málari er einn af mönnum þeim, sem tekur oss þannig við hönd sér.“ (Austurland, 30. júlí 1921)
Kjarval’s imagination is most evident in his fantasy-like works, where he often sought the well of folk beliefs and folklore that fascinated him as a child. Growing up in East Iceland, countless landmarks were associated with such a well of legends, not least the Elfin Rock in Bakkagerði in Borgarfjörður eystri, where Kjarval grew up. In the work Elfin Rock, beings in blue robes, one of them winged, are seen in reddish cliffs that are no less reminiscent of foreign temples and palaces than the landscape of East Iceland – after all, the secluded habitations of the hidden people were considered brighter and more beautiful than common people’s homes in Iceland. The painting’s imagery reveals a symbolic world where the artist’s experience of nature, his imagination and encounters with spiritual matters and symbolism are intertwined.
In 1921 writer and editor in Seyðisfjörður, Guðmundur G. Hagalín, addressed Kjarval’s visionary paintings in a local paper in the east: „In older times elves and hidden folk visited people in dreams, led them into wide and beautiful plains and through wonderlands. Some of those lands were breathtaking chasms or walls of cliff battered by swirling seas. Folktales about elves are nations’ dreams of glory. Their wingbeats into worlds that no one sees but everyone feels at times of longing and hope. A kind of refuge for their souls. The role of painters and other artists is to lead us into the elfin palaces of the cliffs, the crystal halls of water fairies, into the halls that we do not see unless we have a magic wand or know the magic words ‘Open, sesame’ to these wondrous places. And the artist who penetrates deepest into the hidden halls is the supreme dignitary in the realm or art. There are many who come to us, lead us up the slopes or out to the sea. But nothing surprises us. We see everything as we are accustomed to seeing it – there are no elves' or fairies’ palaces. Then one day a man comes to us who is perhaps unlike most other people – perhaps as if born from the cliff face. And this man offers to accompany us. And what happens! We all see something new. Old, familiar cliffs, maybe, but with a completely different character. … Kjarval is one of those people who takes us by the hand.” (Austurland, 30. júlí 1921)

Álfaborg

The painter Jóhannes S. Kjarval transformed the nation’s view of nature through his interpretation of lava fields and his approach to landscape painting. He was an exceptionally sensitive artist who acknowledged the existence of what is hidden from the eye and often interpreted spirits and supernatural beings in his works. In the painting Álfaborg (Elf Castle), Kjarval conveys his childhood surroundings in Borgarfjörður Eystri, where he grew up with relatives. He undoubtedly heard many stories about elves amid the magnificent nature of East Iceland.

Here, blue-clad figures can be seen in the red- and brown-toned cliff. They face one another as they stand on ledges in the rock, touching noses. The title suggests that the figures depicted are hidden people rather than human beings. The red color of the rock evokes palaces in distant lands, and in the foreground, at the lower right, stands an angel. Winged angels and mythical creatures appear frequently in Kjarval’s paintings, and at times these beings merge with nature itself.

Although Kjarval painted outdoors in nature, he was never imitating it; instead, he recreated his surroundings and interpreted them in his own personal way. He broke new ground by creating a sense of depth in his works and constructing the image using his own methods. For example, he fragmented the picture plane with a kind of pattern and placed primary emphasis on surface, color variation, and texture. In this way, he presented the landscape in close-up, drawing the viewer closer to nature.

Elf Castle

Information from Sarpur

About

Terms and Conditions

Hafðu samband

About

Terms and Conditions