Önnur móðir (Almannagjá)

Málverkið Önnur móðir (Almannagjá) er fyrsta verkið sem Listasafn Íslands eignaðist eftir Önnu Guðjónsdóttur sem búsett er í Þýskalandi þar sem hún hefur átt farsælan myndlistar feril. Verkið byggir á æsku minningum Önnu frá Þingvöllum þar sem hún ólst upp að hluta til. Almannagjá var hennar leikvöllur og þar lifði hún sig inn í landslagið og myndaði sér stök tengsl við náttúruna, eins og heiti verksins gefur til kynna. Verkið skírskotar einnig til sam eigin legra minninga þjóðarinnar, enda skipa Þingvellir og Almannagjá sérstakan sess í íslenskri þjóðar vitund. Fáir ef nokkrir staðir á landinu hafa verið jafn áberandi sem mynd efni í íslenskri mynd list. Með því að mála á raunsæislegan hátt sýningarskáp í forgrunni verks ins undirstrikar lista maðurinn hina sögulegu fjarlægð og menningarlegt sjónarhorn. Skápurinn skiptist í þrjú megin hólf líkt og þrískipt altaristafla („triptych“) og þannig rammar listamaðurinn þennan mið læga stað í þjóðarvitundinni inn sem helgimynd. Sýn ing ar skápur inn leiðir einnig hugann að gömlum náttúrugripasöfnum og það er sem áhorf andinn horfi í senn inn í skápinn – á það sem þar er til sýnis – og í gegnum hann. Er lands lag Almannagjár lokað inni í skápnum eða liggur það handan hans? Með mál verkinu virðist Anna segja að ekki sé unnt að nálgast þetta landslag öðruvísi en í gegnum lendur manns hugans. Augað staldrar við yfirborð málverksins en hverfur jafnframt inn í dýptar blekkinguna sem gef in er til kynna með fjarvíddarlínum skápsins sem stefna í hvarf punkt. Við tekur landslag sem túlkað er með ógreinilegum bláma í fjarska í anda loftfjarvíddar. Verkið skírskotar raunar til endur reisnarhugmyndarinnar um málverkið sem glugga út í heim um leið og minnt er á það hvernig saga vest ræns málverks hefur beinst til aukinnar áherslu á hið málaða yfirborð. Í skáp n um eru hillur með sýnishornum sem reynast vera flögrandi pensilför. Og í hólfinu lengst til hægri má sjá hvernig túlkun landslagsins birtist með fremur óhlutbundnum hætti. Þannig af hjúp ast hin mannlega afstaða til náttúrunnar – og myndin af Almannagjá sem hugl æg smíð, eða eins og myndasmiðurinn orðar það, að fyrir sitt leyti sé „landslag skapað af manneskjunni, sem sagt náttúra höfð á þann veg sem við viljum hafa hana, sjá hana, nota hana“.1 Second Mother (Almannagjá) was the first of Anna Guðjónsdóttir’s works acquired by the Na tional Gallery of Iceland. The artist lives in Germany, where she has enjoyed a successful ar tistic career. The work is inspired by Anna’s girlhood memories of Þingvellir, one of the places where she grew up. The Almannagjá gorge was her playground, and she developed a special bond with the landscape and nature of the gorge, as the title of the work implies. The work also evokes memories shared by the Icelandic nation: Þingvellir and Almannagjá have a special place in Icelandic national consciousness. Few – if any – other places in Iceland have played such an important role as subjects in Icelandic art. By her realistic portrayal of the vitrine in the foreground, the artist emphasises the historical distance and the cultural perspective. The vitrine comprises three principal parts, like a triptych altarpiece, and thus the artist frames this hallowed place in the form of a devotional image. The vitrine gives rise to thoughts of oldfashioned natural history collections, where the observer looks into a vitrine – at what is on display – and at the same time through it to the other side. Is Almannagjá enclosed inside the vitrine? Or is it beyond it? With this painting, Anna Guðjónsdóttir appears to be saying that it is impossible to approach this particular landscape otherwise than via the human mind. The eye pauses at the surface of the painting, while also disappearing into the illusion of depth, established by the perspective lines of the vitrine, projecting towards a vanishingpoint. Beyond is a landscape portrayed with a misty blue in the distance in keeping with aerial perspective. The work references the Renaissance concept of the painting as a window on the world, while also reminding us of the way that western painting has, over time, moved towards growing emphasis on the painted surface. On shelves in the vitrine are samples, which turn out to be floating brushstrokes. And in the section on the right we see how the landscape may be depicted in an “abstract” manner. Thus, the human attitude toward nature is exposed – and the image of Almannagjá gorge as a mental construct, or as the artist puts it: “a landscape created by the human being, that is to say nature as we want to have it, see it, use it.”2

Myndstef, Anna Guðjónsdóttir

Anna Guðjónsdóttir. BRROOOOOM und WRMMMMMRMMM. Neuenkirchen/Soltau: Anna Guðjónsdóttir, Kunstverein Springhornhof und bei den Autoren 2001 (sýningarskrá)