Einar Jónsson

Einar drew inspiration from the Icelandic folklore heritage for Outlaws and other works from the first decade of the century, but also used mythological and religious motifs.

After residing in Rome from 1902 to 1903, Einar completely rejected naturalistic depiction and publicly criticized the classical art tradition, which he felt had weighed artists down. He emphasized the need for artists to forge their own path and cultivate their originality and imagination instead of following in the footsteps of others. His ideas were related to German symbolism, and he developed a figurative language composed of interpretable symbols, personification and allegory.

In 1909 Einar left De frie Billedhuggere (the Free Sculptors). That same year he offered his work to the Icelandic state. There is a drawing of a museum building linked to that letter, which shows a one story building whith a high en til er uppdráttur að safnbyggingu sem sýnir einnar hæðar byggingu með háu fordyri á miðri framhlið. Uppdrátturinn er ekki höfundarmerktur, en á hann eru ritaðar ýmsar skýringar með rithönd Einars. Á uppdrættinum hefur Einar merkt sjálfum sér aðra álmu hússins og Ásgrími Jónssyni listmálara hina, en Listasafni Íslands rýmið þar á milli.

Einar tók hlutverk sitt sem listamaður alvarlega, en sætti oft óvæginni gagnrýni danskra gagnrýnenda og má sjá hugmynd hans um að gefa verk sín íslensku þjóðinni í því ljósi. Því boði var þó ekki svarað og kann þetta hvorttveggja að hafa verið ástæða þess að hann fór til Berlínar haustið 1909 og var þar fram á vor næsta ár. Í Berlín skrifaði hann hugleiðingar sínar um listsköpun þar sem honum verður tíðrætt um meðfæddan hæfileika og hugmyndaflug listamannsins sem leiðandi afl í listsköpun. Hann líkir nýsköpun í listum við upphaf lífs á jörðinni og segir það vera meðfæddan vilja mannanna að skapa abstraksjón frammi fyrir nýjum hugsunum sem þeir verði fyrst um sinn að færa í sína eigin mynd í list sinni svo að það verði fallegt verk, þótt þeir geti ekki útskýrt það. Hins vegar verði það verkefni framtíðarinnar að skýra það út að því tilskildu að það hafi lífsneista til að lifa áfram.  Á öðrum stað segir Einar: Það er hlutverk listarinnar að skapa nýja hugsun, sem sé tengill milli okkar og alheimsins. Ólíkt vísindunum byggist listin ekki á staðreyndum heldur sprettur hún úr ímyndunarafli listamannsins eins og Minerva úr höfði Seifs.

Það er hlutverk listarinnar að skapa nýja hugsun, sem sé tengill milli okkar og alheimsins. Ólíkt vísindunum byggist listin ekki á staðreyndum heldur sprettur hún úr ímyndunarafli listamannsins eins og Minerva úr höfði Seifs.

Þegar Einar Jónsson kom fyrst til Reykjavíkur var ein stór stytta á almannafæri í Reykjavík, sjálfsmynd Bertels Thorvaldsens, sem stóð á miðjum Austurvelli. Thorvaldsensstyttan var gjöf borgarstjórnar Kaupmannahafnar til íslensku þjóðarinnar í tilefni þúsund ára byggðar í landinu árið 1874 og var sett upp á Austurvelli árið eftir við hátíðlega athöfn.

Það kom í hlut Einars að móta styttur af mönnum, sem þóttu hafa markað spor í sögu landsins, á fyrstu áratugum 20. aldar og ber að líta á þau verkefni sem vitnisburð um ríkjandi þjóðernismiðaða orðræðu á Íslandi á þeim tíma. Þeir menn sem Einari var falið að móta myndir af voru skáldið og náttúrufræðingurinn Jónas Hallgrímsson (1905-1907), Ingólfur Arnarson (1906-1907) fyrsti landnámsmaður Íslands, Kristján IX.(1908) Danakonungur, Jón Sigurðsson (1911) forystumaður í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga á 19. öld, Þorfinnur karlsefni (1917-1918), landnámsmaður í Norður-Ameríku og Hannes Hafstein (1931), fyrsti íslenski ráðherrann.

Einar og Anna dvöldust vestan hafs fram til ársins 1919 og bjuggu mestan hluta tímans í Fíladelfíu, en fóru einnig í ferðalög, til Chicago og Minneapolis og fleiri borga og heimsóttu Vestur-Íslendinga í Kanada í tvígang. Haustið 1919 sigldu þau til Kaupmannahafnar þar sem Einars beið undirbúningur flutnings verka sinna til Íslands. Sex ár voru liðin frá því að þau Anna fóru frá Kaupmannahöfn til Íslands og höfðu sum verkin skemmst í flutningum á milli staða á þeim tíma og varð Einar að gera við þau áður en hægt var að pakka þeim fyrir flutninginn til Íslands. Vorið 1920 voru verkin flutt til landsins og var flutningurinn greiddur úr landssjóði. Byggingu safnhússins var nú lokið, en húsið óvarið og óinnréttað. Þau Einar og Anna fluttu þó í húsið við komuna til Íslands vorið 1920. Gert var ráð fyrir íbúðarherbergjum í turni hússins og á jarðhæð þar sem Einar hafði jafnframt vinnustofu sína, en á annarri hæð var sýningarsalur safnsins. Framan af var safnbyggingin eina húsið á Skólavörðuholti þar sem það gnæfði yfir lágreista byggð Reykjavíkur.

Einar tók virkan þátt í listalífi í Kaupmannahöfn á fyrstu starfsárum sínum og sýndi auk þess verk sitt Maður og kona í Vínarborg. Greinar um verk hans birtust í erlendum blöðum, einkum dönskum, en einnig í blöðum í þýsku- og enskumælandi löndum. Á Íslandi áttu menn ekki kost á að sjá mörg verka hans framan af. Þeir sem komu inn í Alþingishúsið hafa þó ekki komist hjá því að mæta verkinu Útlagar sem stóð í anddyri hússins í fyrstu og síðar í anddyri Íslandsbanka á horni Ausutrstrætis og Lækjartorgs. Önnur verk Einars sem almenningur hafði aðgang að voru stytturnar af Jónasi Hallgrímssyni, sem komið var fyrir á blettinum á horni Læjargötu og Amtmannsstíg árið 1907, og Jóni Sigurðssyni forseta sem var afhjúpuð á blettinum framan við Stjórnarráðshúsið árið 1911. Sama ár var haldin Iðnsýning í Reykajvík í tilefni aldarafmælis Jóns Sigurðssonar og þar sýndi Einar 25 verk sem vafalaust hafa verið minni útgáfur af stærri verkum. Mun það hafa verið eina sýningin sem hann tók þátt í hér á landi.

Eftir að Einar settist að hér á landi sýndi hann verk sínu einungis í listasafni sínu, sem var opið almenningi, enda var aðstaða til listsýningahalds hér á landi bágborin framan af. Styttur hans á almannafæri voru auk þess almenningi aðgengilegar. Árið 1924 var bronsafsteypa af styttu Ingólfs Arnarssonar afhjúpuð á Arnarhóli í Reykjavík og árið 1931 var stytta Hannesar Hafstein afhjúpuð á blettinum framan við Stjórnarráðshúsið. Einari var einnig falið að móta höfuðmyndir af nafngreindu fólki sem og lágmyndir sem margar hverjar eru á almenningsstöðum.