Kjarval á Austurlandi

Kjarval á Austurlandi er sýning á landslagsmyndum og mannamyndum frá Austurlandi eftir Jóhannes S. Kjarval (1885-1972). Á Borgarfirði eystri eru æskustöðvar Kjarvals og þangað lagði hann oft leið sína á fullorðinsárum og sótti þá efnivið verka sinna til hins tignarlega landslags á Austurlandi. Verkin, sem flest eru úr fórum Listasafns Íslands, spanna tímabilið frá 1919 til 1960; olíumálverk, vatnslitamyndir, grafíkverk og túskteikningar. Sum verkanna birta þekkjanlega staði, eins og Dyrfjöll og Álfaborg í Borgarfirði eystri, en önnur skírskota til alþýðutrúar og birta ímyndunarauðgi listamannsins. Á uppvaxtarárunum í Borgarfirði eystri mótaðist ímyndunarafl Kjarvals snemma af örnefnum og sögum sem tengjast álfum og huldufólki og samskiptum þeirra við mannfólk. Álfaborgin í Borgarfirði og álfaborgir af huglægari toga birtast í mörgum verkanna á sýningunni og er ljóst að landslag og menning Austurlands hefur átt drjúgan þátt í tilurð hins sérstæða myndheims Kjarvals.

Andlitsmyndir Kjarvals af alþýðufólki á Borgarfirði eystri, sem hann vann þar árið 1926, skipa sérstakan sess í íslenskri listasögu og eru meðal gersema Listasafns Íslands. Andlitsmyndirnar bera vott um afburðafærni í teikningu, sem og ríkt innsæi, næmni og alúð gagnvart viðfangsefninu. Í verkum sem oft túlka veðurbarin andlit, mótuð af harðri lífsbaráttu, kjarnast sambýli manns og náttúru á einstakan hátt. Íslenskt alþýðufólk hafði ekki áður verið myndgert á þennan hátt og er skemmst frá því að segja að með þessum myndum náði Kjarval að fanga hug og hjarta þjóðarinnar. Í byrjun árs 1928 það fyrsta verk nýstofnaðs menntamálaráðs, sem sá um innkaup fyrir Listasafn ríkisins, að kaupa fimmtíu andlitsmyndir eftir Kjarval. Safnið á nú alls 53 verk úr þessari myndröð og verður hluti þeirra á sýningunni Kjarval á Austurlandi.