Úkraínskar helgimyndir í aldanna rás

Á sýningunni Þar sem ljósið lifir býðst gestum að skoða helgimyndir úr safneign Listasafns Úkraínu í Kænugarði. Þetta er í fyrsta sinn sem þessi einstöku listaverk eru sýnd utan heimalandsins en sýningin er afrakstur náins samstarfs Listasafns Úkraínu, Listasafns Íslands og Þjóðminjasafns Íslands.

Helgimyndir, svonefnd íkon, eru listaverk sem þjóna mikilvægu hlutverki við tilbeiðslu og helgihald auk þess að túlka og tjá trúarlega heimsmynd rétttrúnaðarkirkjunnar. Myndirnar eru gjarnan málaðar á tréplötur og draga upp myndir af helgum persónum og helgisögum auk atvika úr Biblíunni. Þær endurspegla andlegan heim sem virðist handan tíma og rúms í hversdagslegum skilningi. Þegar þessi æðri og yfirskilvitlegi heimur tekur á sig sýnilega mynd ljóma helgimyndirnar af guðlegri birtu sem virðist laus undan stífum lögmálum efnisheimsins. Listamennirnir kölluðu þessa birtu fram m.a. með því að nota gull og silfur í grunn verkanna og gefa persónunum glóandi geislabauga; þeir stilltu björtum litum upp á móti dökkum skuggum í fellingum klæðanna og kölluðu fram blik í búningunum með gylltum dráttum.

Verkin á sýningunni eru víðs vegar að frá Úkraínu og spanna tímann frá lokum 12. aldar til upphafs 19. aldar. Upphaf úkraínskrar helgimyndalistar má rekja til ársins 988, þegar kristni að býsanskri fyrirmynd varð opinber trú Garðaríkis. Garðaríki, eða Rus', var miðaldaríki sem hafði Kænugarð að höfuðstað. Borgin var ein af stórborgum Evrópu og mikilvæg miðstöð stjórnmála, trúarlífs og listsköpunar. Á 11.–13. öld var þar mikil gróska í kirkju- og klausturbyggingu. Þá risu tignarlegar dómkirkjur og klaustur úr steini sem prýdd voru veggmálverkum, íburðarmiklum mósaíkverkum og helgimyndum. Meðal merkustu bygginga þessa tímabils voru dómkirkja heilagrar Soffíu (1037), dómkirkja Svefns hinnar heilögu Guðsmóður í Hellaklaustrinu í Kænugarði (1073–1089) og dómkirkja heilags Mikaels með gullhvelfingunni (1108–1113). Sumar helgimyndanna á sýningunni voru upphaflega meðal kirkjumuna í þessum kirkjum. En þessi blómatími stóð ekki til eilífðar. Tímabil innrása og ófriðar, þar sem erlend ríki bitust um úkraínsk landsvæði, náði þó ekki að stöðva framþróun helgimyndalistarinnar.

Á næstu öldum sótti úkraínsk list innblástur í rómanska og gotneska list og síðar til endurreisnarinnar. Tilfinningaþrunginn andi síðbarokksins fékk, á sínum tíma, mikinn hljómgrunn í úkraínskri menningu og birtist í raunsæju myndmáli, líflegu skrauti og sífellt upphafnari trúarlegum andblæ.

 Úkraínsk list hefur orðið fyrir áhrifum úr ýmsum áttum án þess falla í þá freistni að stæla eða líkja um of eftir stílbrögðum eða menningu annarra þjóða. Þess í stað mótaðist í Úkraínu einstakt og auðþekkjanlegt myndmál sem hafði skýran þjóðlegan svip og sérkenni. Titill sýningarinnar, Þar sem ljósið lifir, vísar til þeirrar leyndardómsfullu birtu, sem fyrr er nefnd, og einkennir þessar helgimyndir. Jafnvel á myrkustu tímum í sögu Úkraínu lifir þetta ljós áfram sem tákn vonar og sigurs lífsins á dauðanum.

Að sýningunni standa Listasafn Íslands, Þjóðminjasafn Íslands og Listasafn Úkraínu, og er markmið samstarfsins að efla menningarsamskipti og gagnkvæman skilning milli þjóðanna tveggja.

Українська - Úkraínska

Íslenskir textar